İLK İKLİM KANUNU TEKLİFİ, TBMM’DEN GEÇTİ

Türkiye'nin ilk İklim Kanunu Teklifi, 2 Temmuz 2025 tarihinde TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilerek yasalaştı. Bu kanun, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadeledeki yasal çerçevesini oluşturuyor ve yeşil büyüme vizyonu ile net sıfır emisyon hedefine ulaşmayı amaçlıyor. Kanun, sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim değişikliğine uyum faaliyetleri, planlama ve uygulama araçları, gelirler, izin ve denetim süreçleri gibi konuları kapsıyor.

Peki, bu yeni kanunun olası zararları neler olabilir?

Muhalefet ve bazı sivil toplum kuruluşları, kanun teklifinin bazı maddeleri hakkında endişelerini dile getiriyor ve potansiyel olumsuz etkilerine dikkat çekiyor. İşte öne çıkan bazı eleştiriler ve olası zararlar:

Olası Zararları ve Eleştiriler

1. "Doğa Katliamına Kılıf" İddiası: Muhalefet partileri, İklim Kanunu'nu "doğa katliamına yasal kılıf" olarak nitelendiriyor. Bu eleştirinin temelinde, kanunun aslında iklim değişikliğiyle mücadeleden ziyade, belirli ekonomik çıkarlara hizmet edebileceği ve mevcut çevresel tahribatın önünü açabileceği endişesi yatıyor. Kanun maddelerinin, çevresel etki değerlendirme süreçlerini esnetebileceği veya belirli projelerin önünü açabileceği yönünde kaygılar bulunuyor.

2. Yeterli Detay ve Somut Hedef Eksikliği: Kanunun genel çerçeveyi belirlemesine rağmen, sera gazı emisyonlarının azaltımına yönelik somut hedefler, takvimler ve sektörel kısıtlamalar konusunda yeterince detaylı olmadığı eleştiriliyor. Bu durum, uygulamada belirsizliklere yol açabilir ve hedeflere ulaşmada gecikmelere neden olabilir. "Adil geçiş" gibi kavramlar yer alsa da, bunun sahada nasıl uygulanacağına dair net bir yol haritası olmaması, özellikle fosil yakıta dayalı sektörlerde çalışanlar ve yerel topluluklar için endişe yaratıyor.

3. Mali Yük ve Rekabet Dezavantajı: Kanunla birlikte işletmelere getirilecek olan sera gazı emisyonlarının denetimi, raporlama yükümlülükleri ve Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması gibi uygulamalar, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) için ek maliyetler getirebilir. Bu durum, adaptasyon sürecinde bazı sektörlerde rekabet dezavantajına yol açabilir ve özellikle maliyeti yüksek teknolojik dönüşümleri gerçekleştiremeyen işletmelerin piyasadan çekilmesine neden olabilir.

4. Merkeziyetçi Yaklaşım ve Katılım Eksikliği: Her ilde vali başkanlığında İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları oluşturulacak olması, kararların merkeziyetçi bir şekilde alınabileceği ve yerel paydaşların (sivil toplum kuruluşları, yerel halk, uzmanlar) yeterince dahil edilmeyebileceği endişesini doğuruyor. Kapsayıcı bir katılım mekanizmasının eksikliği, kanunun toplumsal kabulünü ve etkinliğini olumsuz etkileyebilir.

5. Uygulama ve Denetimdeki Zorluklar: Kanunun etkin bir şekilde uygulanabilmesi ve denetlenebilmesi için güçlü bir idari kapasiteye ve şeffaf süreçlere ihtiyaç duyuluyor. Sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanması süreçlerindeki olası aksaklıklar, kanunun amacına ulaşmasını engelleyebilir. Ayrıca, ihlaller durumunda uygulanacak idari para cezalarının caydırıcılığı ve uygulama mekanizmalarının etkinliği de önemli bir soru işareti.

6. Enerji Politikalarıyla Çelişki Potansiyeli: Türkiye'nin enerji bağımlılığını azaltma ve yerli kaynakları kullanma hedefleri, zaman zaman fosil yakıtlara olan bağımlılığı artırıcı politikaları da beraberinde getirebiliyor. İklim Kanunu'nun fosil yakıtlardan çıkış takvimi ve alternatif enerji kaynaklarına geçiş konusunda net bir yol haritası sunmaması, enerji politikalarıyla çelişen durumlar yaratabilir ve iklim hedeflerine ulaşmayı zorlaştırabilir.

7. Hukuki Belirsizlikler ve Yorum Farklılıkları: Kanunun bazı maddelerinin yoruma açık olması veya detaylı uygulama yönetmeliklerinin henüz belirlenmemesi, hukuki belirsizliklere yol açabilir. Bu durum, kanunun uygulanması sırasında çeşitli ihtilaflara ve yorum farklılıklarına neden olabilir.

Sonuç olarak, İklim Kanunu, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadelede önemli bir adım olsa da, yukarıda belirtilen eleştiriler ve potansiyel zararlar, kanunun uygulanma süreçlerinde dikkatle ele alınması gereken önemli noktalardır.

Kanunun amacına ulaşması ve toplumun tüm kesimlerini kapsayıcı olması için detaylı düzenlemeler, şeffaf uygulama mekanizmaları ve güçlü bir denetim süreci büyük önem taşıyacaktır.

Ümit Dadük Sağaltıcı